Dean Cecilio Duka on his take regarding the ICC Arrest Warrant for Senator Bato Dela Rose (Translated in Cebuano)

This Facebook post by Dean Duka was made for the consumption of his law students discussing the ICC Arrest Warrant. Original post can be read here.

Photo from Bulatlat.com

1. Legal ba ang pag-aresto kay Senator Dela Rosa?

Legal kini tungod adunay warrant of arrest. OOOps masuko na sad ning mga DDS. Bahalag masuko pa mo, sorry valid ang warrant gikan sa ICC kay adunay kasong gisang-at sa maong korte nga gilangkoban sa mga tuig diin miyembro pa ta sa ICC. OO, gi-withdraw sa Pilipinas ang pagkamiyembro sa ICC pero ang kaso nafile bag-o pa nahimong epektibo ang withdrawal miadtong Marso 17, 2019. Mabasa ninyo na sa desisyon sa Korte Supreme sa kasong Pangilinan v. Cayetano, March 16, 2021 (Dili na Obiter Dictum). Susama ra kana sa kaso sa pagdakop ni kanhi Pres. Duterte. Mas isog lang gyod si Pres. Duterte kay wala man kini nagtago ug wala sad siya midagan.😁

2. Gaandar man ang mga korte sa Pilipinas ug adunay balaod nga nagmandato nga kinahanglan moagi sa korte ang usa ka international warrant.

Tinuod, gaandar pa ang sistemang legal sa Pilipinas pero ang problema kay nauna man sa pagfile og kaso ngadto sa ICC atong panahon nga miyembro pa ang Pilipinas. Busa, legal ang ICC warrant. Plus, wala pa poy kaso nga gi-file kontra ni Bato dinhi sa Pilipinas so madugay-dugay pa gyod kon atong paaboton ang korte sa Pilipinas nga magpagwas og warrant.

Idungag pa nato ang giingon sa R.A. 9851, Sec. 17 second paragraph:

In the interest of justice, the relevant Philippine authorities may dispense with the investigation or prosecution of a crime punishable under this Act if another court or international tribunal is already conducting the investigation or undertaking the prosecution of such crime. Instead, the authorities may surrender or extradite suspected or accused persons in the Philippines to the appropriate international court, if any, or to another State pursuant to the applicable extradition laws and treaties.

So ang sitwasyon, mas nakauna sa pag-imbestigar ang ICC kaysa sa Pilipinas. Busa ang estado, adunay option IN THE INTEREST OF JUSTICE kon kita ba ang mangunay sa pag-imbestiga o i-surrender na lang si Bato, ang akusado, sa ICC. Luoy sad si Pres. Duterte kon siya lang usa ang mapriso. Ingon pa niya, dili man sad siya ang gapatay. Kinahanglan tanan nga adunay kalambigitan sa pagpatay ang manubag.

3. Dili puwdeng dakpon ang usa ka senador- respeto sa institutsyon. 

     Ok fine, irespeto ang kagalang-galang. Pero ang giingon sa Art. VI, Sec. 11, 1987 Constitution: 

A Senator or Member of the House of Representatives shall, in all offenses punishable by not more than six years imprisonment, be privileged from arrest while the Congress is in session. No Member shall be questioned nor be held liable in any other place for any speech or debate in the Congress or in any committee thereof.

    Klaro kaayo na, mas klaro pas kahayag sa adlaw nga puwede ang "freedom of arrest" kon ang krimen mas ubos pa sa unom (6) ka tuig ang silot sa pagkapriso ug kon naa sa session ang Kongreso. Yes, naa pa sa session ang Kongreso karon pero ang silot sa CRIMES AGAINST HUMANITY kay sobra pas unom ka tuig nga pagkapriso. Busa, puwedeng motago sa maong probisyon.
    

    Idungag pa nato ang giingon sa Korte Suprema sa kasong Trillanes v. Medialdea, G.R. No. 241494, April 03, 2024:

"... no one, not even the President is above the law," 

Maski senador pa na sila, mas labaw pa gihapon sa ila ang Konstitusyon ug ang balaod nga sila ang gapanday. So puwdeng dakpon si Bato. Ang usa ka resolusyon sa Senado kay DILI balaod.

4. Kinahanglann pa nga moagi sa local courts ang ICC warrant.

    Ok sumala pa sa Article 59 saRome Statute: 

    1. A State Party which has received a request for provisional arrest or for arrest and surrender shall immediately take steps to arrest the person in question in accordance with its laws and the provisions of Part 9. 

     2. A person arrested shall be brought promptly before the competent judicial authority in the custodial State which shall determine, in accordance with the law of that State, that:

(a) The warrant applies to that person;

(b) The person has been arrested in accordance with the proper   

      process; and

(c) The person’s rights have been respected.

         Ang problema karon ani, eh obvious,  dili na miyembro sa ICC ang Pilipinas ug nagwithdraw na ta ato pang Marso 17, 2019, so mahimong iingon sa Pilipinas nga dili namo na sundon kay dili naman mi miyembro sa ICC ug dili mi required nga i-apply na kay Bato. Desisyon na kana sa Presidente isip usa a head of state busa sakto lang nga mohangyo si Bato sa Presidente nga dili unta siya i-surrender sa ICC. Hawak ng President and Beat! 🤣

5. Hatagan og DUE PROCESS si Bato. 

    Sakto pod. Ingon sa  Art. III, Sec. 1, 1987 Constitution:  

No person shall be deprived of life, liberty, or property without due process of law, nor shall any person be denied the equal protection of the laws. 

    Pag moingon tag Due Process gilangkoban kana sa pagpahibalo (notice) ug pagdungog sa kaso (hearing). Unsaon pagdungog sa mga mulo ni Bato kon dili siya madala sa ICC para mahusay? Ang paghusay sa korte usa ka parte sa due process. Busa wala siya gidakop sa wala pa ang warrant. Ingon pa man gani niya:  "Go ahead Mr. Trillanes, Make my day... ikaw mag pusas sa akin." Pero karon nga naa nay warrant  puwde na siyang dakpon pinasubay sa ICC warrant.

6. Walay gahom si Trillanes nga mangdakop. 

Sakto na kay si Trillanes dili man otoridad sa kasamtangan. Natubag na kini ni Trillanes, giimbita siya ni Bato busa gihatagan ra niya kinig pabor. Usa ka "Palabra de Honor"nga wala na sa kadaghanang tawo karon.😁

Unta dili nato ipalabi atong mga emosyon. Pabor ka man o dili sa pagdakop kay Bato. Ayaw pagka-emosyonal diha kay ikaw ra pod ang atakehon sa kasingkasing. DDS ka, BBM Loyalist ka, Pinklawan ka o wala kang pake, kinahanglan gihapon nimo mobasa sa balaod ug dili dali magtuo-tuo sa fake news.

7. Ay husto, naa pa daw sovereignty issue daw. Ok po ing-ani ni:

Sovereignty is the supreme power of the state to impose its will on its subjects within its territorial jurisdiction and to be free from foreign control. 

Ang problema ani, ingon pa mismo sa Art. II Sec. 2, 1987 Constitution: 

The Philippines renounces war as an instrument of national policy, adopts the generally accepted principles of international law as part of the law of the land and adheres to the policy of peace, equality, justice, freedom, cooperation, and amity with all nations. 

Naa diha ang ginatawag nila nga "Doctrine of Incorporation" nga nagkanayon: 

The Philippines adopts the generally accepted principles of international law as part of the law of the land. 

Niadtong nahimo tang miyembro sa ICC, atong gihimo natong parte sa atong pamalaod ang Rome Statute hangtod miadtong March 17, 2019. Busa, mosunod ta sa Rome Statute hangtod maong petsa. Karon, dili na kay miatras naman ta sa Rome Statute.

Idungag pa nato diri ang giingon sa Supreme Court sa kasong Tañada v. Angara, G.R. No. 118295 May 2, 1997:

By the doctrine of incorporation, the country is bound by generally accepted principles of international law, which are considered to be automatically part of our own laws.  One of the oldest and most fundamental rules in international law is pacta sunt servanda — international agreements must be performed in good faith. "A treaty engagement is not a mere moral obligation but creates a legally binding obligation on the parties . . . A state which has contracted valid international obligations is bound to make in its legislations such modifications as may be necessary to ensure the fulfillment of the obligations undertaken." 

Aduna kitay obligasyon ubos sa international law ug adunay limitasyon ang atong soberanya.

Usbon ko lang, puwde ra sad mo dili motuo, katungod ninyo na kay demokrasya man ta, pero ayaw ninyo ipugos nga sakto mo ug mali ko. Dili kay lahi akong pagtuo sa inyong gituohan eh sayop nako ug kamo na ang husto. 🤣 Tutal, aduna namay petisyon sa Supreme Court si Honorable Bato. Paaboton lang nato ang ruling gikan sa Korte Suprema. Unta sa labawng dali nag panahon unta.

Dili sad unta nato malimtang ang mga pulong nga ACCOUNTABILITY of PUBLIC OFFICERS. Kinahangalan makasuhan ang mga adunay kalambigitan sa flood control corruption ug siyempre bantayan ang impeachment para mahibaw-an nato nga inosente ba ang Vice President base sa ebidensya nga ilang ipakita sa Senado.

O, ready na mo sa final exam ug sa Bar Exam. Pag naabugado na, ayaw paggamit og foul language nasa "Musta Atty." ka man o sa "Abogadong Pinoy".